Gece çöktüğünde Dalyan deltası dışarıdan bakıldığında sakin ve sessiz bir yere dönüşüyor.
Kanallar kararıyor.
Sazlıkların arasındaki rüzgâr yavaşlıyor.
Tur tekneleri kıyıya çekiliyor.
İlk bakışta her şey huzurlu görünüyor.
Ama bu sessizliğin içinde binlerce yıldır değişmeyen başka bir şey daha var:
Suyun üzerinde uçan felaketler…
Bugün yaz akşamlarının sıradan bir parçası gibi görülen sivrisinekler, bazı tarihçilere göre bir zamanlar bu coğrafyada bir medeniyetin çöküşünü hızlandıran görünmeyen tehditti…
Çünkü hemen bu deltadaki Kaunos Antik Kenti yalnızca savaşlarla değil, doğanın yavaş değişimiyle de mücadele etti…
Bir zamanlar Akdeniz’in önemli liman kentlerinden biri olan Kaunos, bugün denizden kilometrelerce içeride kalıyor. Bunun nedeni savaşlar değil, doğanın yüzyıllar boyunca sessizce değiştirdiği coğrafya.
Nehirlerin taşıdığı alüvyonlar zamanla limanı doldurdu.
Su ağırlaştı.
Kanallar sığlaştı.
Bataklıklar büyüdü.
Ve ardından başka bir şey ortaya çıktı:
Hastalık.
Bugün bilim insanlarının sivrisinekler için “mükemmel yaşam alanı” dediği koşulların tamamı burada oluştu.
Sıcak hava.
Durgun su.
Yoğun sazlık.
Yüksek nem.
Yani sadece bataklık değil, adeta doğal bir üretim alanı…
Antik çağ insanı bunun nedenini bilmiyordu. Onlar sadece geceleri yükselen ateşi görüyordu.
Titreme nöbetlerini…
Bitmeyen halsizliği…
Çocuk ölümlerini…
Ve her yaz biraz daha ağırlaşan yaşamı.
O dönem insanlar hastalığın sivrisineklerden değil, bataklığın “kötü havasından” geldiğine inanıyordu. Zaten malaria kelimesinin kökeni de buradan geliyor:
“mala aria”…
Yani kötü hava.
Tarihçiler bugün Kaunos’un çöküşünü tek bir nedene bağlamıyor.
Çünkü şehir bir anda yok olmadı.
Önce liman önemini kaybetti.
Ticaret durdu.
Ekonomi çöktü.
İnsanlar göç etmeye başladı.
Ama bütün bu sürecin içinde sivrisinek kaynaklı hastalıkların büyük rol oynadığı düşünülüyor.
Belki de Kaunos’u asıl tüketen şey savaş değil, her gece yeniden başlayan görünmeyen bir saldırıydı.
Asıl dikkat çeken ise şu:
Aradan binlerce yıl geçmesine rağmen aynı coğrafya bugün hâlâ aynı problemi üretmeye devam ediyor.
Dalyan hâlâ sıcak.
Hâlâ nemli.
Hâlâ sazlıklarla çevrili.
Ve sivrisinekler için hâlâ kusursuz koşullara sahip.
Üstelik artık uzmanların en çok dikkat çektiği başlıklardan biri iklim değişikliği.
Çünkü Akdeniz kuşağında kışların daha yumuşak geçmesi, sıcak dönemlerin uzaması ve nem oranının değişmesi sivrisineklerin yaşam süresini artırıyor.
Eskiden birkaç aylık yoğun dönemler yaşanırken bugün sezon daha uzun sürüyor.
Bu da yalnızca rahatsızlık anlamına gelmiyor.
Aynı zamanda:
- daha fazla üreme,
- daha geniş yayılım alanı,
- daha büyük sağlık riski
anlamına geliyor.
Sorun şu ki binlerce yıldır süren bu mücadelede hâlâ net ve kalıcı bir çözüm ortaya konabilmiş değil.
Her yaz aynı şikâyetler yeniden başlıyor.
İlaçlamalar yapılıyor.
Kısa süreli rahatlama yaşanıyor.
Ardından aynı sorun geri dönüyor.
Çünkü Dalyan sıradan bir yer değil.
Burası yaşayan bir delta.
Dev bir sulak alan sistemi.
Ve yapılacak her müdahale doğrudan doğayı etkiliyor.
Bir taraf daha fazla ilaçlama istiyor.
Diğer taraf doğanın zarar göreceğini söylüyor.
Ama ortada herkesin önüne koyabildiği uzun vadeli, güçlü ve kapsamlı bir mücadele planı da görünmüyor.
Drone teknolojileri konuşuluyor.
Biyolojik mücadele yöntemleri anlatılıyor.
Akıllı takip sistemlerinden söz ediliyor.
Fakat iş uygulamaya geldiğinde ortada hâlâ ciddi soru işaretleri var.
Belki de Kaunos’un hikâyesi bu yüzden hâlâ bitmiş değil.
Çünkü binlerce yıl önce bir liman kentini sessizce tüketen coğrafya bugün de aynı yerde duruyor.
Sadece taşlar değişmiyor.
Sorular da değişmiyor.
Ve galiba hâlâ aynı anlayış sürüyor:
Saldım çayıra…
Mevlam kayıra…
Haber / Dedektif Gazeteci
