Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının yalnızca yeni tip kimlik kartı ile yurt dışına çıkabilmesi, son dönemde “pasaportsuz seyahat” başlığı altında kamuoyunda geniş yankı uyandırıyor. Ancak bu uygulama, sanıldığı gibi sınırsız bir serbesti ya da anayasal bir hak niteliği taşımıyor. Hukuki açıdan bakıldığında kimlikle yurt dışına çıkış, Türkiye ile bazı ülkeler arasında imzalanan karşılıklı idari anlaşmalara dayanan, kapsamı ve süresi açıkça sınırlandırılmış bir kolaylık olarak uygulanıyor…
Mevcut durumda Türkiye’den yalnızca yeni tip biyometrik kimlik kartı ile seyahat edilebilen ülke sayısı beşle sınırlı bulunuyor. Azerbaycan, Gürcistan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Moldova ve Ukrayna, Türkiye ile yapılan ikili düzenlemeler kapsamında bu uygulamaya izin veren ülkeler arasında yer alıyor. Söz konusu anlaşmalar, pasaport zorunluluğunu tamamen ortadan kaldırmıyor; yalnızca belirli süreler, belirli giriş şartları ve çoğunlukla turistik amaçlarla sınırlı bir geçiş imkânı tanıyor…
Hukukçulara göre bu uygulamanın en önemli özelliği, anayasal bir seyahat hakkı olarak güvence altına alınmamış olması. Anayasa’nın seyahat özgürlüğüne ilişkin hükümleri, vatandaşların ülke içinde serbest dolaşımını esas alırken, yurt dışına çıkış konusunda devletlerin egemenlik yetkisini ve uluslararası anlaşmaları esas alıyor. Bu nedenle kimlik kartıyla yurt dışına çıkış, tamamen yürütme organları arasında imzalanan idari anlaşmaların varlığına ve devamlılığına bağlı bulunuyor. Anlaşmaların askıya alınması ya da sona erdirilmesi halinde uygulama herhangi bir yargı sürecine gerek olmaksızın durdurulabiliyor…
Öte yandan uzmanlar, kimlikle seyahat eden vatandaşların süre aşımı, giriş-çıkış ihlali veya adli bir durumla karşılaşmaları halinde pasaportlu seyahate kıyasla daha sınırlı konsolosluk işlemleriyle muhatap olabileceklerine dikkat çekiyor. Çünkü kimlikle seyahat uygulaması, diplomatik koruma ve konsolosluk işlemleri açısından pasaportun sağladığı tüm hukuki güvenceleri birebir karşılamıyor…
Bu yönüyle kimlikle yurt dışına çıkış, kamuoyunda sıklıkla dile getirildiği gibi “pasaportsuz özgürlük” değil; belirli ülkelerle sınırlı, geçici ve idari nitelikte bir kolaylık olarak değerlendiriliyor. Uygulama, kısa süreli ve pratik seyahatler açısından avantaj sağlasa da kapsamının dar olduğu ve her an değiştirilebileceği gerçeği göz ardı edilmemesi gereken hukuki bir durum olarak öne çıkıyor…
Kimlik kartıyla yurt dışına çıkış imkânı, vatandaşlara tanınmış mutlak bir hak değil; devletler arası anlaşmalarla şekillenen ve sınırları çizilmiş bir uygulama. Seyahat planı yapan vatandaşların, bu gerçeği dikkate alarak hareket etmeleri hem hukuki hem de fiili risklerin önüne geçilmesi açısından önem taşıyor…
Haber : Gazeteci Ali ERTURAN
